(autor: Anna Hutyra, Centrum Euro Info w Gdańsku)

 

Swoboda przepływu towarów pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej to podstawa wspólnego rynku europejskiego. Utrudnieniem dla wymiany handlowej mogą być jednak odmienne wymagania techniczne wobec wyrobów, stosowane w poszczególnych państwach członkowskich. Metodą eliminacji tego typu barier w przepływie towarów jest ujednolicanie (harmonizacja) przepisów, tak aby były one jednakowe na całym obszarze Unii Europejskiej. Odbywa się to poprzez dyrektywy, które nakładają na państwa członkowskie obowiązek wydania w określonym terminie własnych przepisów krajowych wprowadzających w życie treść dyrektyw.

 

Po 1985 roku wprowadzono w Unii Europejskiej tzw. Nowe Podejście do harmonizacji przepisów technicznych, które ułatwia i przyspiesza ujednolicanie różnorodnych krajowych uregulowań w dziedzinie bezpieczeństwa wyrobów przemysłowych. Dyrektywy Nowego Podejścia zawierają tylko zasadnicze wymagania związane z bezpieczeństwem, zdrowiem, ochroną konsumenta i ochroną środowiska. Pozostałe szczegóły techniczne zawarte są w odpowiednich, zharmonizowanych normach europejskich (EN). Każda z dyrektyw Nowego Podejścia nakłada obowiązek umieszczenia na podlegających jej wyrobach oznakowania „CE”.

 

Dyrektywy Nowego Podejścia obowiązują 27 państw członkowskich UE (w tym Polskę) oraz, na mocy porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym, również Norwegię, Islandię i Księstwo Lichtenstein.            

Do chwili obecnej przyjęto ponad dwadzieścia dyrektyw Nowego Podejścia określających wymagania w odniesieniu do dużych grup wyrobów, w tym maszyn, zabawek, wyrobów medycznych, elektrycznych i elektronicznych, materiałów budowlanych itd. (patrz tabela).

 

Każda z dyrektyw Nowego Podejścia zawiera pewne podstawowe elementy. Przede wszystkim definiuje dokładnie zakres wyrobów, które jej podlegają; często zamieszczone są listy wyjątków. Zasadnicze wymagania bezpieczeństwa, którym musi odpowiadać produkt podlegający dyrektywie przeważnie zawarte są w załącznikach. Klauzula swobodnego przepływu towarów mówi, że państwa członkowskie nie mogą zabronić wprowadzenia na swój rynek wyrobów, które spełniają zasadnicze wymagania zawarte w dyrektywie i oznaczone są znakiem „CE”. Jednakże, gdy państwo członkowskie uzna, że produkt taki jest niebezpieczny, ma prawo wycofać go z rynku. W takim wypadku wszczyna się odpowiednią procedurę wyjaśniającą.

 

Produkowanie wyrobu zgodnie z odpowiednimi europejskimi normami zharmonizowanymi daje domniemanie zgodności tego wyrobu z dyrektywą. Oddzielną kwestią jest stwierdzenie, czy produkt jest rzeczywiście wytwarzany zgodnie ze zharmonizowanymi normami lub zasadniczymi wymaganiami. Procedury oceny zgodności wyrobów z wymaganiami zawartymi w dyrektywach lub z normami oparte są na ośmiu modułach (od A do H), z których każdy opisuje pewną mniej lub bardziej rozbudowaną procedurę. Każda z dyrektyw Nowego Podejścia zawiera kilka z tych modułów wybranych pod kątem wyrobów, których dana dyrektywa dotyczy. Przykładowo, w wielu wypadkach wystarczy samodzielna ocena wyrobu przez producenta, a następnie sporządzenie odpowiedniej dokumentacji technicznej oraz podpisanie deklaracji, że wyrób spełnia wymagania danej dyrektywy (tzw. moduł A). Niektóre dyrektywy zawierają listy wyrobów, wobec których wymagane są bardziej złożone procedury, np. zdeponowanie dokumentacji technicznej w odpowiedniej instytucji certyfikującej lub poddanie wyrobu badaniu przeprowadzonemu przez taką instytucję. Czasami ma zastosowanie procedura, polegająca na wprowadzeniu w zakładzie produkującym wyrób systemu jakości zgodnego z normami z serii ISO9000 i uzyskaniu odpowiedniego certyfikatu. Przeważnie zaostrzone procedury są wymagane wtedy, gdy wyrób potencjalnie niebezpieczny dla użytkownika produkowany jest niezgodnie z istniejącymi zharmonizowanymi normami EN, lub gdy normy takie jeszcze nie istnieją.

 

Obowiązek spełnienia wymagań wynikających z dyrektyw ciąży na producencie danego wyrobu. W szczególności musi on samodzielnie ocenić, czy jego wyrób podlega danej dyrektywie. Następnie producent musi wyprodukować wyrób zgodnie z odpowiednimi wymaganiami dyrektywy i normami zharmonizowanymi oraz poddać go odpowiedniej procedurze oceny zgodności. Jeśli konkretna dyrektywa dla danego typu wyrobu wymaga udziału jednostki certyfikującej (tzw. jednostki notyfikowanej), należy wybrać taką jednostkę i uzyskać od niej odpowiedni certyfikat. Po wypełnieniu wszystkich przewidzianych w danej dyrektywie procedur producent zawsze samodzielnie i na własną odpowiedzialność umieszcza na wyrobie oznakowanie „CE”.

 

 

Dyrektywy muszą być przeniesione do prawa krajowego w każdym z państw członkowskich UE. Akty prawne, przy pomocy których przeniesiono dyrektywy związane z oznakowaniem „CE” do prawa polskiego, wymienione są w regularnie aktualizowanym wykazie, który prowadzimy na ogólnopolskim portalu ośrodków Euro Info.